Cindy Sherman hoort ontegenzeglijk bij de belangrijkste fotografen van na de Tweede Wereldoorlog. Opvallend genoeg haalde ze in eerste instantie het introductievak fotografie van haar kunstopleiding niet. Toch lukte het haar uiteindelijk om af te studeren en in 1977 begon ze aan haar serie “Untitled Film Stills” waar ze tot en met 1980 aan zou werken. Er is ongelooflijk veel over het werk van Sherman geschreven. Rosalind Krauss, Laura Mulvey, Abigail Solomon-Godeau en Arthur Danto hebben omvangrijke stukken geschreven. Vooral de eerste vormt naast de foto’s zelf de belangrijkste informatiebron voor deze blogpost.

In sommige besprekingen van de film stills opperen critici dat ze de film waaruit de still zou komen herkennen. In werkelijkheid zijn er echter geen specifieke films aan te wijzen. Het zijn simulacra, ofwel kopieën zonder origineel. De (post)structuralist Roland Barthes zou zeggen dat de critici die de stills daadwerkelijk zien als stills de mythe consumeren.

Mythe

Roland Barthes schreef zijn invloedrijke boek Mythologieen in de jaren 50. Maar zijn denken werd pas populair in de jaren 60. Samen met Deleuze, Foucault en Derrida staat hij aan de basis van het post-structuralisme en is hij nog steeds zeer geliefd bij academici.

In Mythologieen beschrijft Barthes allerlei onderdelen van de Franse cultuur of elementen die typisch Frans zouden zijn. Zo schrijft hij bijvoorbeeld over de Citroen DS dat niet alleen een auto is (denotatie) maar ook een goddelijke (DS spreekt men uit als déesse in het Frans) plek is om te zijn (connotatie). Barthes omschrijft deze situaties als mythes en consumeert deze niet maar ontsluiert ze. Het is Rosalind Krauss die er terecht op wijst dat Sherman in haar Untitled Film Stills eigenlijk op dezelfde wijze te werk gaat. Op deze plek wil ik slechts twee voorbeelden van mythes uit het boek van Barthes toelichten. Het eerste betreft het zinnetje latijn “quia ego nominor leo” en de tweede een cover van Paris-Match.

Het eerste voorbeeld is het zinnetje Latijn in een grammaticaboek: “quia ego nominor leo”. In deze zin vormen de losse woorden (klankbeelden) de betekenaar (of reeks van betekenaars). Tezamen betekenen zij op het denotatieve niveau “want ik heet leeuw” en verwijzen zij eventueel naar de kracht van een leeuw die een prooi heeft toegeëigend want hij is immers een leeuw. Maar dit is een voorbeeld van een zinnetje Latijn dat een kind leert op school (connotatie). Wat er gebeurt in de mythe is dat een teken bestaande uit een betekenaar en betekende samen een nieuwe betekenaar vormen en waar een parasitaire betekenaar zich aan vasthecht om een nieuwe (tweedegraads) betekenis te vormen. Deze is parasitair omdat het de eerstegraads betekenis “want ik heet leeuw” leegt.

Teken

Mythe

Het zinnetje had overal over kunnen gaan. Het doet er niet toe of het over leeuwen gaat. Het is slechts een voorbeeld van een zinnetje Latijn. Dit aspect van ‘slechts een voorbeeld’ zijn is essentieel voor het werken van de mythe. Want de mythe is ideologie en presenteert zich als natuurlijk.

“[it] is the act of draining history out of signs and reconstructing these signs instead as “instances,” in particular, instances of universal truths or of natural law, of things that have no history, no specific embeddedness, no territory of contestation.” (Krauss, 1996)

Het tweede voorbeeld is de cover van een editie van Paris-Match en betreft een foto. Op de foto is een zwarte soldaat te zien die de Franse saluut geeft. De donkere en lichte elementen van de foto (het fysieke object) vormen de betekenaar. Het afgebeelde, de betekende. Waar het omgaat is niet zozeer dat er (op de wereld) een zwarte soldaat is die een saluut uitbrengt aan de Franse natie maar dat dit algemeengeldig zou zijn. “Imperialisme is niet onderdrukkend maar natuurlijk en voorbeelden daarvan zijn overal te vinden, bijvoorbeeld deze foto.”

Sherman en de mythe

De Stills van Sherman suggereren dat er een origineel is. Zoals een schilder een deel van de natuur reproduceert op het doek, zo zou Sherman een moment uit een film hebben nagebootst. Niets is echter minder waar.

Een betere bestudering van het werk van Sherman dwingt je om opnieuw op het niveau van de betekenaar te kijken. Bijvoorbeeld de Untitled Film Stills #17, #18, #19, en #20 die tezamen een groep vormen en #21, #22, en #23 die ook een groep vormen. In elke van de eerste vier foto’s draagt Sherman dezelfde kleren, een lange rok, een hoofddoekje en een witte blouse met daar overheen een soort cape met een bloemetjespatroon. Kleding die eerder in de jaren ’50 zou worden gedragen dan aan het einde van de jaren 70. Voor de tweede groep foto’s (#21 tot en met #23) zien we Sherman opnieuw in ieder van de individuele foto’s in hetzelfde jasje en met hetzelfde kort geknipte kapsel.
Maar behalve die gelijkenissen verschillen de foto’s enorm van elkaar. Zo is #21 een medium close-up geschoten uit een lage hoek ( in een stijl typisch voor Hitchcock) terwijl #22 een long shot is waarin naast de figuur ook de architecturale omgeving dominant aanwezig is. Hoewel in alle drie de foto’s van de tweede groep de figuur rechts in het beeld is afgebeeld bevindt de figuur in #23 zich helemaal aan de uiterste rand van het beeld dat volledig ontdaan is van diepte door het gebruik van een telelens. Het verschil met #22 kan wat dat betreft niet groter zijn. Vergelijkbare verschillen zijn aan te wijzen bij #17 tot en met #20. Het resultaat is dat we op iedere foto een ander karakter uit een andere film lijken te zien. Het karakter wordt bepaald op het niveau van de betekenaar door de verschillende onderdelen die tezamen de filmstijl van een film vormen.

De stijl waarmee een vrouw is afgebeeld is verbonden aan een type vrouwelijkheid. Die twee kunnen niet los van elkaar worden gezien. Ondanks dat het iedere keer om dezelfde vrouw gaat in dezelfde kleding. Door deze verschillende technieken te toe te passen op dezelfde vrouw en door deze naast elkaar (of na elkaar) te tonen doorbreekt Cindy Sherman de mythe. Want Sherman geeft ons met deze foto’s de mogelijkheid om te analyseren hoe het beeld is opgebouwd.

Er zijn verschillende operatoren aan het werk die bijdragen aan de vorming van een karakter. Barthes onderscheid er in zijn boek verschillende zoals operatoren van verschil (man/vrouw), operatoren van referentie naar algemene kennis (verwijzing naar een andere tekst) en operatoren van de puzzel (deze stuwen het verhaal voort). Ervaring met het toepassen van deze operatoren (conventies) zorgen ervoor dat een karakter een opsomming is van het ‘al-geschreven’, ‘al-gehoord’ en ‘al-gelezen’ van de codes. Kortom wat Sherman aantoont net als Barthes is dat een karakter niet op zichzelf staat.

Untitled Film Still #17

Untitled Film Still #18

Untitled Film Still #19

Untitled Film Still #20

Untitled Film Still #21

Untitled Film Still #22

Untitled Film Still #23

Feminisme

Binnen het feministische discours zijn de foto’s van Sherman veel besproken. Judith Williamson spreekt in de jaren ’80 over “Images of Woman” als het gaat over de weergave van vrouwen in de media. Niet veel later spreekt Abigail Solomon-Godeau over “woman-as-image”. Bij Judith Williamson gaat het om de (foutieve) weergave van vrouwen in films (en andere media) waarbij vrouwen als het ware worden verkleed (door mannen) als een bepaald (stereo)type vrouw. Terwijl Solomon-Godeau stelt dat er niks anders is dan kostuum zowel in het leven als in de media.

Laura Mulvey beschrijft deze overgang van “images of woman” naar “woman-as-image”. Ze stelt dat het oorspronkelijke idee dat beelden (van vrouwen) bijdroegen aan de vervreemding van vrouwen van hun lichaam plaats maakte voor theorieën waarbij representatie slechts een symptoom is van het verschil (en hiërarchie) in geslacht in een patriarchale samenleving. De vrouw wordt het passieve object van de (actieve) mannelijke blik (male gaze). Mannen spelen personages die het verhaal voortstuwen terwijl de vrouwelijke personages het doel van het verhaal zijn in films die gericht zijn op de mannelijke (voyeuristische, want hij kijkt veilig vanuit de donkere zaal) kijker. Overigens schreef Mulvey dit in 1975 toen dit de situatie in de werkelijkheid reflecteerde, waarbij de vrouw in een patriarchale maatschappij slechts de drager van betekenis is en niet de maker ervan.
Sindsdien is er veel veranderd in zowel de werkelijke wereld als in de wereld van de film.

Een betekenis die de vrouw draagt en die de man angst inboezemt is die van castratie. De voyeur (de mannelijke bioscoopbezoeker) zoekt in het beeld dan niet de fallus maar juist naar het ontbreken ervan wat zijn dominante positie bevestigt. Het voyeurisme waarbij de camera (de man) inbreekt in het leven van de vrouw op onbewaakte momenten en haar eigen wereld is een belangrijk element in veel van de Untitled Film Stills.

Vaak blijkt uit de deurposten, takken en bomen, dat er sprake is van een scheiding van de ruimtes waarin de vrouw en de camera zich bevinden. Ook andere elementen suggereren dat er inderdaad sprake is van voyeurisme, waarbij de kijker vanuit de ene ruimte de vrouw observeert, of misschien beter gezegd, bespiedt. Deze situatie is natuurlijk vergelijkbaar met de situatie in de bioscoop. Maar we kennen het ook van fotografie die we tegenkomen in roddelbladen. ‘Fotografen’ voor roddelbladen (Prive, Panorama etc) maken gebruik van telelenzen om de afstand tot de persoon die ze bespieden te overbruggen. De grove korrel wordt veroorzaakt doordat er vaak onder slechte lichtomstandigheden moet worden gefotografeerd en daarom een lichtgevoelige film (of hoge iso-waarden in geval van digitale fotografie) wordt gebruikt. Bewust of onbewust herkennen we gemakkelijk een voyeuristische foto.

Het is daarom des te stuitender dat iemand als Mulvey (en met haar vele andere feministische kunstcritici) in de foto’s slechts naar bevestiging van haar feministische kijk en daarom geen oog heeft voor elementen die dit tegenspreken. Onder andere Film Stills #2, #38 en #39 lijken inderdaad de interpretatie van Mulvey te bevestigen. Alle elementen die de betekenaar /afstand/ zo essentieel voor voyeurisme zijn aanwezig. Dit wordt echter volledig ondermijnd bij #81 want hier is geen sprake van afstand maar van connectie. De fijne korrel en de grote scherptediepte lijken eerder te suggereren dat er sprake is van connectie. De kijker bespiedt de vrouw niet maar wordt juist in het beeld getrokken als het ware. Die connectie vinden we bijvoorbeeld ook bij #44. Ondanks dat de kijker ook hier vanuit een donkere ruimte naar de vrouw kijkt is hier geen sprake van bespieden. De vrouw is zich er ook van bewust dat er iemand in de donkere ruimte is. Ze lijkt allerminst verrast van de aanwezigheid zoals bijvoorbeeld bij #7 wel het geval is. Het is dus aannemelijk dat het gaat om een bekende.

Ondanks dat er een immense aantrekkingskracht uitgaat van de foto’s om het verhaal (betekende) van een vrouw die bespiedt wordt te geloven, of de foto’s inderdaad te zien als een still uit een werkelijke film (eventueel nagemaakt door Sherman), heeft deze serie in werkelijkheid de weergave op zich als onderwerp en niet hetgeen wat wordt weergegeven.
Vanaf 1980 gaat Sherman zich toeleggen op een serie foto’s die later werden getypeerd als “The Horizontals” door het horizontale formaat. Ook begint ze vanaf dan in kleur te werken. Deze foto’s zullen het onderwerp worden van de volgende blogpost over het werk van Sherman.

Untitled Film Still #2

Untitled Film Still #38

Untitled Film Still #39

Untitled Film Still #39

Explanation of Book Dissections

In this work I begin with an existing book and seal its edges, creating an enclosed vessel full of unearthed potential. I cut into the surface of the book and dissect through it from the front. I work with knives, tweezers and surgical tools to carve one page at a time, exposing each layer while cutting around ideas and images of interest. Nothing inside the books is relocated or implanted, only removed. Images and ideas are revealed to expose alternate histories and memories. My work is a collaboration with the existing material and its past creators and the completed pieces expose new relationships of the book’s internal elements exactly where they have been since their original conception.

Net als Lee Miller (zie eerdere post) is ook Bill Brandt een leerling van Man Ray. De Engelsman was naast journalist ook kunstenaar. Ook dit keer heb ik geen onderscheid gemaakt tussen zijn journalistieke en puur artistieke foto’s.
Bill Brandt fotografeerde van 1928 tot 1983. Typisch zijn de foto’s die hij maakte met extreme groothoeklenzen. De door de groothoek vervormde lichamen vertonen sterke gelijkenissen met het werk van surrealist Andre Kertesz. In zijn leven fotografeerde hij ook de kunstenaars van zijn tijd zoals Francis Bacon, Pablo Picasso en Magritte.

art_033

art_032

art_033

art_034

art_036

art_038

art_039

art_040

art_041

art_042

art_043

art_044

art_045

art_046

art_047

art_048

art_049

art_050

art_051

art_052

art_053

art_054

art_055

art_056

art_057

art_058

art_059

art_061

art_062

art_063

art_064

art_065

art_066

art_068

art_072

art_073

art_074

art_075

art_076

art_077

art_078

art_079

art_080

art_081

art_082

art_083

img877

img878

img880

img881

img882

Gisteren heeft Owsum het Grand Theatre overgenomen. Ik had niet verwacht dat er zoveel mensen op af zouden komen,  want laten we eerlijk zijn de programmering was alles behalve toegankelijk en zeker niet bekend bij het grote publiek. Toch was het Grand Theater helemaal gevuld.
En tja.. wel meer organisaties zeggen naast muziek ook kunst te programmeren. Maar over het algemeen betekent dit dat er speciaal voor de avond wat leuke decoratie is gemaakt dat niet zou misstaan op de knutsel- en plakbeurs van Stichting Dorpsbelangen.

Scenery wist gisteren wat mij betreft haarfijn de juiste balans te vinden tussen beeldende kunst en muziek en door de zaal meerdere malen te verbouwen een aangename verwarrende belevenis te creëren. Sta je eerst nog voor het podium naar keiharde metal te luisteren, een moment later zit je in een kring new age (no Ad Visser) zweverige geluiden te maken om vervolgens met 200 mensen opgesloten te zitten tussen tientallen matrassen terwijl een belgisch meisje springerige elektronische klanken door de boxen blaast.

Fotootjes van de avond:

Assacre

Assacre

chickies...

Assacre

Lucky Dragons

Lucky Dragons

Santa Cruz

grrrrrr!!!! (Santa Cruz)

Santa Cruz

pretty lights....

Gitaarmeneer

Drummeneer

Santa Cruz

Projectie

Kania Tieffer

Kania Tieffer

Een dag in het park…

Leonard Freed gold als een van de belangrijkste documentaire-fotografen van de afgelopen eeuw. Hij fotografeerde overal op de wereld, veelal tijdens oorlogen en andere gewelddadige situaties. Hij reisde samen met Martin Luther King tijdens zijn bekende tocht van Alabama tot Washington. Onderstaande foto’s kunnen soms schokkend zijn, desalniettemin zijn ze van onschatbare waarde. Als geen ander wist Freed zijn tijd weer te geven.

File6143

File6076

File6077

File6078

File6079

File6080

File6081

File6082

File6083

File6084

File6085

File6089

File6090

File6092

File6093

File6095

File6096

File6097

File6098

File6099

File6100

File6101

File6102

File6103

File6104

File6105

File6107

File6108

File6109

File6110

File6111

File6112

File6113

File6114

File6115

File6116

File6117

File6118

File6124

File6125

File6126

File6131

File6132

File6135

File6136

File6139

File6140

File6143

File6144

File6145

File6146

over de voorstelling:

Hatelijke liefde. Liefdevolle haat. Vleugels van lood. IJskoud vuur. Niets dat nog de juiste vormen aanneemt.”

Romeo en Julia (studie van een verdrinkend lichaam) is een verfrissende en weinig zoetsappige bewerking van Peter Verhelst op het welbekende romantische verhaal van William Shakespeare over Romeo en Julia die, als door een lichtflits getroffen, verliefd worden op elkaar. Een onmogelijke liefde weliswaar, want in het Verona waar het verhaal zich afspeelt woedt een burgeroorlog tussen de families van Romeo Montecchi en Julia Capuletti. De jonge geliefden negeren deze vete en besluiten in het geheim te trouwen, de rest is geschiedenis, of toch niet…

In Transit is de eerste dj mix die ik maak in meer dan 2,5 jaar.
Tracklist:

Alva Noto – Monophaser
Lusine ICL – Auto Pilo
Lusine ICL – ?
Take – Crystallia
Nosaj Thing – Fog
Kraftwerk – Techno Pop
Kraftwerk – Metal on Metal
Blackfilm – Sonar
Take – Neon Beams
Sylvain Chauveau & Serge Turc – Hurlements En Faveur De Serge T.
Sylvain Chauveau – Le Marin Rejeté Par La Mer
Om de mix te downloaden klik hier